hvandeker

Kritiek op groeidenken in Verklaring van Tilburg

UTRECHT, 21 april 2008 (IPS) - Vandaag is in Nederland de Verklaring van Tilburg naar buiten gebracht. Hierin pleiten Vlaamse en Nederlandse vertegenwoordigers uit de hele samenleving voor ingrijpende stappen naar een solidaire en duurzame economie, en een einde aan de beperkte fixatie op het bruto binnenlands product (bbp) als indicator van economische groei.

Dit kan niet alleen door de politiek worden afgedwongen en daarom pleiten de schrijvers voor een brede alliantie van maatschappelijke actoren, zoals politieke partijen, vakbonden, het bedrijfsleven, de wetenschap en maatschappelijke organisaties.

Twee aardbollen

Volgens de opstellers moet er in de economieën van het zuiden onmiskenbaar groei van de welvaart plaatsvinden teneinde miljarden armen bestaanszekerheid te kunnen garanderen. “Maar daarvoor moeten we in het noorden krimpen in ons gebruik van ruimte, materialen en fossiele brandstoffen”, zegt Lou Keune, onderzoeker aan de Universiteit van Tilburg. “Onze voetafdruk moet met tweederde worden teruggebracht, omdat we anders twee aardbollen nodig hebben.”

De verklaring is intussen ondertekend door ruim 300 mensen, waaronder in Nederland Jan Pronk (voormalig minister van ontwikkelingssamenwerking en milieu) en Herman Wijffels (de Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank), en in Vlaanderen Hendrik Opdebeeck (professor wijsbegeerte en economie aan de Universiteit van Antwerpen) en Dirk Barrez (VRT-journalist en auteur).

De strekking van de verklaring is op 18 maart in de Nederlandse Tweede Kamer als motie ingediend en aangenomen door een ruime meerderheid van linkse en christelijke partijen in de Tweede Kamer. De motie riep op om de Lissabonstrategie binnen de EU te wijzigen zodat die zich “meer kan richten op duurzame groei, solidariteit en kwaliteit van leven binnen en buiten de EU”. De motie is overgenomen door de Nederlandse staatssecretaris Frans Timmermans van Europese Zaken.

Europese conferentie

“We vragen Timmermans nu in een aanvullende notitie om op Europees niveau een stevige conferentie te organiseren”, zegt Keune. “Daar moet animo voor zijn want in november erkende Commissievoorzitter Barroso al, op de conferentie 'Beyond GDP' (het bbp voorbij) dat het tijd is om verder te gaan dan meetmethoden die zijn opgesteld in de jaren dertig.”

“We willen geen conferentie met alleen topambtenaren. Voor zo'n drastische omslag in de economie hebben we juist vertegenwoordigers uit de hele samenleving nodig. Dat kan. Ook vakbondsvoorzitter Agnes Jongerius heeft erkend dat het inkomen desnoods moet dalen. We geloven dat dat niet ten koste hoeft te gaan van ons welzijn. Het is voor de kwaliteit van leven juist goed als we materieel een stapje terug zouden doen.”

“Bbp is het beste dat we hebben”

Bart van Ark, hoogleraar Economische Groei in Groningen, wordt wel eens moe van dergelijke argumenten. “Noem me één land waar de economie niet groeide, maar waar de mensen wel gelukkiger werden. Dat bestaat niet. Natuurlijk, het bbp is niet perfect. Maar het is het beste dat we hebben. Hoe meer we binnen de economische sfeer halen door er een prijs op te zetten, des te efficiënter wordt de allocatie. Daardoor is ons welzijn zo gegroeid in de afgelopen eeuw.”

Op een conferentie in januari ter voorbereiding op de Verklaring van Tilburg uitte de bekende Nederlandse professor Arnold Heertje stevige kritiek op deze visie. “Sinds twintig jaar zijn economen vergeten dat welvaart meer is dan wat je kunt berekenen. Natuurlijk gaat economie alleen over formele welvaart, en niet over geluk, maar zaken als natuur en cultuur vallen daar ook onder, en die kun je niet vangen in een cijfer bbp.”

“We zitten in de cockpit en letten alleen op de snelheidsmeter, maar weten niet of we kunnen crashen omdat er geen hoogtemeters zijn”, zei Bob Goudzwaard, ook emeritus hoogleraar, op die conferentie. “We hebben aanvullende indicatoren nodig.”

Hier is Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar en oud-Wereldbankeconoom, het mee eens. “De welvaart in een land kan achteruit gaan, terwijl het bbp stijgt. Inkomensstijging leidt in veel landen tot ernstige milieuvervuiling. Bovendien komt veel rijkdom van ontwikkelingslanden in handen van buitenlandse firma's. Dat is goed voor het bbp, maar als je in balanstotalen zou rekenen, is zo'n land vaak slechter af.”

Alternatieve indicator

Een van de nieuwe indicatoren zou volgens de Verklaring van Tilburg de Index for Sustainable Economic Welfare kunnen zijn, ontwikkeld door de Canadese Wereldbankeconoom Herman Daly. Hij bracht informele economische activiteiten in rekening en nam zaken zoals milieuvervuiling en de ongelijke inkomensverdeling mee bij het bepalen van economische welvaart. Volgens hem is de welvaart in de wereld vanaf de jaren tachtig achteruit gegaan.

Keune: “We zijn voor groei, maar dat is precies het probleem: op dit moment gaat onze welvaart steeds verder achteruit.”

In Vlaanderen gaat het Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling (VODO) verder met de Verklaring van Tilburg. Ook in de rest van Europa is het debat flink op gang, getuige de conferentie over “De-growth” in Parijs, afgelopen weekend, over duurzaamheid en economische groei. Bron : e-MO dd 25/4/08

Hvandeker : goed dat verstandige mensen daar over nadenken en debatteren want lang niet alles is in cijfers te vatten. Nog nergens heb ik een becijfering van de effecten van milieuvervuiling gevonden, noch op lokaal, Europees of mondiaal vlak. Effecten op de gezondheid, lichamelijk of geestelijk, zijn natuurlijk aartsmoeilijk. Maar zelfs geen begin van een poging ? En als we het hebben over milieu-economie dan hebben we het toch over lusten en lasten van klassieke versus milieuvriendelijke economiën ? Wie noemt zich specialist milieu-economie en geeft een eerste voorzet ? 

Alma De Walsche, medewerkster van MO , ventileert in het gelijknamig tijdschrift ( van februari 2008) haar ongenoegen over de Belgische en Vlaamse politiek. En noemt daarbij concrete verantwoordelijken. Een artikel beperken tot enkele straffe uitspraken is altijd gevaarlijk maar niet fout als ze zonder " kader " even duidelijk zijn als met.

1. " De gebrekkige investeringen in de spoorwegen tonen dat milieuvriendelijke en sociale mobiliteit en een vlot openbaar vervoer blijkbaar geen prioriteit zijn voor de overheden in een technologische topregio als België. Tal van steden in het Zuiden hebben vandaag een supermodern net van openbaar vervoer waar ons land een voorbeeld aan kan nemen.

2. In de loop van 2007 hebben talrijke VN rapporten ons rijkelijk gedocumenteerd over de toestand van onze planeet: opwarming van ons klimaat, eindige grondstofvoorraden, tanende biodiversiteit en het dreigende watertekort. De boodschap was duidelijk : de toestand is bijzonder ernstig, maar nog net niet hopeloos. Maar de beleidsopties noch de publieke optredens van december en januari geven niet aan dat de ernst van de zaak juist wordt ingeschat, integendeel. Beklag over de norm die Europa ons oplegt, zowel door Verhofstadt als Peeters. De schrijfster stelt zich ook de vraag waarom het zo moeilijk is voor deze heren om een beetje planetaire visie te ontwikkelen.

3. Wat krijgen we wel : Vlaanderen in Actie of was het Actie in Vlaanderen, een brainstormingsoefening voor 250 Captains of Industry over hoe we tegen 2020 kunnen behoren tot de 5 topregio's van Europa. Ecologische innovatie en klimaatbewuste wetenschap moesten het telkens afleggen tegen liberale oproepen om kennis minder te belasten en economische globalisering te stimuleren. Daardoor ontpopt Kris Peeters zich steeds meer als visionair die niet verder dan 2 dagen vooruitdenkt en kijkt.

4. Dat rijke samenlevingen niet meer welvarender worden met nog meer economische groei lijkt Peeters en met hem de meeste opinieleiders te ontgaan. Nochtans organiseerden de Europese Commissie, het Europees Parlement, de OESO, WWF en de Club van Rome onlangs een conferentie met als thema : doorbreken van het eendimensionele groeidenken en oog te hebben voor andere indicatoren zoals welzijn, welvaart en ontwikkeling.

5. Op de recente studiedag " Een comfortabele Waarheid. Groei naar een duurzame en solidaire economie " een organisatie van het Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling ( VODO) en haar Nederlandse partner, daagden meer dan 300 aanwezigen op uit de politieke wereld en uit het maatschappelijke middenveld. Onze Vlaamse Minister-President , die ook nog Duurzame Ontwikkeling in zijn portefeuille heeft, schitterde door afwezigheid.

6. Soms lijkt het wel alsof onze politici op een andere planeet leven. Toch zijn er hier en daar lichtbakens : Zo het voorstel van Charles Michel , minister van Ontwikkelingssamenwerking, om een " klimaattoets " in te bouwen bij iedere overheidsbeslissing.

'Economische groei correct meten'

23 april 2007 (MO) -"  Het is vandaag 20 jaar geleden dat het Brundtlandrapport verscheen. Het was de grondslag van een wereldwijde belangstelling voor duurzame ontwikkeling. Naar aanleiding van de verjaardag overhandigt VODO, het Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling, een petitie aan de Belgische regering die oproept economische ontwikkeling correct te berekenen, door ecologische en sociale indicatoren mee te tellen.

Els Van Weert, Staatsecretaris duurzame ontwikkeling, die de Belgische Regering vertegenwoordigde, zei achteraf:'De baan om te komen tot een goede meetlat voor een duurzaam, solidair economisch beleid is vrijgemaakt.  Ik benadruk hier graag dat ik dit aandachtspunt ook in de laatste weken van deze legislatuur en in de verdere toekomst, net zoals voorheen, zal blijven ondersteunen. We werken al met het Federaal Planbureau samen rond de Belgische Voetafdruk, maar ik zal ook het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS) vragen om meer aandacht te hebben voor duurzame indicatoren.'

In de huidige beleidskeuzes hanteert de overheid het Bruto Nationaal Product (BNP) als indicator. Het BNP stijgt bij elke economische transactie. Hoe meer transacties hoe meer economische groei.

'Maar in onze ogen negeert het BNP een scala aan sociale activiteiten die de welvaart wél stimuleren maar die niet behoren tot de formele economie. Terwijl een heleboel zaken die negatief  zijn voor de welvaart en ons welzijngevoel, wél vervat zitten in het BNP. Voor een duurzaam beleid is het belangrijk een indicator te hanteren die dit effectief meet. Alleen dan weet je of je doelstellingen worden gehaald', zegt VODO.

Naar voorbeeld van het buitenland, is nu ook in Vlaanderen en België een beweging op gang gekomen voor een correcte manier van meten, waarbij ecologische en sociale indicatoren meetellen. Ze refereert o.m. aan, de Index voor Duurzame Economische Welvaart (ISEW), de Ecologische Voetafdruk, de Menselijke Ontwikkelingsindex en de Levenstevredenheidindex.

'Ander en beter economisch beleid'

'Met een rekenmodel, dat zich expliciet ent op waarden als ecologische duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid en mondiale verantwoordelijkheid, kan een ander en beter economisch beleid geformuleerd en opgevolgd worden. De schadelijke bijproducten van onze 'economische vooruitgang' kunnen dan niet langer worden genegeerd. Het vormt een conditio sine qua non voor waarachtige duurzame ontwikkeling', meent VODO."

Uit e-MO van 27 april 2007

Hvandeker : aan alle politici van goede wil : toch eens lezen, het kan geen kwaad, integendeel. Het opent rechtvaardiger en correcter perspectieven.

 

Volg volgende link en kom alles te weten over dit colloquium, met simultaanvertaling NL-EN.

Het handelt over " Uitdagingen voor de (inter)nationale politieke vertaling van een ecologische economie " ( een mondvol) met 4 gerenommeerde sprekers : Jeroen Van Den Bergh, Andrew Simms, Joan Martinez Alier en Saskia Sassen.

http://www.vodo.be/mambo/downloads/070227folder3.pdf

extra informatie  te vinden via :

www.ucos.be

www.terrareversa.be

www.uvv.be

www.vub.ac.be  voor de bereikbaarheid