De verkiezingen zijn voorbij. De opwarming van ons klimaat gaat gewoon verder. Het klinkt misschien wat kort door de bocht maar het is wel een realiteit. Na de enorme media-aandacht voor de vroegere Amerikaanse presidentskandidaat Al Gore en zijn documentaire ‘An Inconvenient Truth’, leek het er bij het begin van de verkiezingscampagnes even op dat klimaat en milieu belangrijke items zouden worden. Maar de aandacht ervoor smolt vlug weg als sneeuw voor de ‘communautaire’ zon.

Een meer dan spijtige, ja zelfs gevaarlijke evolutie, vindt Peter Tom Jones. “De kern van het klimaatprobleem en het bredere milieuprobleem is al heel lang bekend in wetenschappelijke kringen. Al Gore heeft die brede wetenschappelijke consensus vertaald in een wetenschappelijk verantwoorde gevulgariseerde voorstelling, die tot in de huiskamer van vele westerlingen is terechtgekomen. De basis voor ‘An Inconvenient Truth’ wordt gevormd door talrijke internationale rapporten en studies. Zo verscheen kort na de film een nieuw meerdelig rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties. Dat rapport bevestigt dat de opwarming van de aarde volop bezig is, dat die opwarming aan het versnellen is en dat de mens zelf de hoofdverantwoordelijke is voor dit proces. Als we de huidige ontwikkeling op zijn beloop laten zal dit tot zeer gevaarlijke ontwikkelingen leiden.”

RAAK: Kan je daarvan een voorbeeld geven?
Peter Tom Jones: “Op dit moment sterven er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie al 150.000 mensen per jaar als gevolg van de huidige opwarming. Als we verder doen zoals we bezig zijn dan stevenen we af op een opwarming boven 2,5 graden. In dat geval zouden niet minder dan 3,5 miljard mensen op deze aarde geconfronteerd worden met toenemende waterschaarste. Bij een dergelijke opwarming zouden we ook terechtkomen in een zone met een aantal kritische drempelwaarden die bij overschrijding een aantal onomkeerbare processen in gang zouden zetten. Zo is er een kritische drempelwaarde voor het onomkeerbaar smelten van het Groenlandijs. De precieze ligging van die drempelwaarde kennen we niet met grote zekerheid, maar we weten dat ze bestaat. Als we dat kantelpunt overschrijden dan kunnen we de smelting van het Groenlandijs niet meer tegenhouden. Op termijn spreken we dan over een zeespiegelstijging met 7 meter. Grote delen van de huidige bewoonde wereld zouden dan onder water komen te staan.”

RAAK: In al je publicaties beklemtoon je steeds opnieuw dat milieuproblemen ook ethische en sociale problemen zijn.
Peter Tom Jones: “Wie dat niet ziet is blind. Neem nu het smelten van het Groenlandijs. Dat is een ethisch probleem omdat wij verantwoordelijk zijn voor een situatie die pas veel later voor toekomstige generaties haar volledige uitwerking zal kennen. Een ander voorbeeld. De VSA en Europa zijn historisch verantwoordelijk voor 60% van alle koolstofuitstoot. Maar de zwaarste gevolgen hiervan vandaag en de komende tientallen jaren situeren zich in de megadelta’s in  Azië en Egypte, in de laaggelegen eilanden en in Zwart Afrika. En we kunnen dat verder doortrekken naar de zwakkeren in onze samenleving. Wie zijn in onze landen de eerste slachtoffers van de opwarming? Dat zijn de sociaal zwakste mensen, de kinderen, de ouderen en de sociaal eenzamen. De hittegolf van de zomer 2003 heeft in Europa 70.000 slachtoffers gemaakt. Wonen in slecht geïsoleerde huizen waar de temperatuur enorm opliep, gekoppeld aan sociaal isolement heeft ertoe geleid dat mensen gestorven zijn zonder dat hun omgeving daar iets van merkte. Er zijn zelfs lijken gevonden tot enkele weken na de hittegolf.”

RAAK: Hoe komt die opwarming van de aarde eigenlijk tot stand?
Peter Tom Jones: “In onze atmosfeer zitten een aantal gassen die er voor zorgen dat onze planeet leefbaar is. Zonder die gassen zou de temperatuur sterk onder nul gaan en zou er dus geen leven mogelijk zijn op onze planeet. Dit is het natuurlijke broeikaseffect: je kan dit vergelijken met het opwarmeffect zoals je dat in een serre hebt. Vandaar trouwens ook die naam ‘broeikaseffect’. Maar... sinds de Industriële Revolutie hebben de economische ontwikkeling en de menselijke leefgewoonten voor heel wat extra broeikasgassen gezorgd in de lucht. Dit leidt tot een menselijk versterkt broeikaseffect  waardoor de aarde opwarmt. Het belangrijkste broeikasgas als gevolg van menselijk handelen is koolstofdioxide of CO2. Sinds de Industriële Revolutie is er een enorme hoeveelheid fossiele brandstoffen (steenkool, olie, aardgas) opgebruikt en werden grote delen van het bosbestand vernietigd waardoor extra CO2 de lucht is ingestuurd. Een ander belangrijk broeikasgas is CH4, methaan, dat grotendeels samenhangt met onze veestapel, de interne darmwerking van varkens en koeien. Stikstofoxide of N20, lachgas in de volksmond, heeft vooral te maken met de mestproblematiek. En tenslotte heb je nog een aantal fluorgassen die zeer effectief zijn in het opwarmen van onze planeet maar slechts in kleine hoeveelheden worden geproduceerd.”

RAAK: De laatste tijd hoor je wel eens dat biobrandstoffen een oplossing zouden kunnen zijn voor de problemen met CO2.
Peter Tom Jones: “We moeten daar toch mee oppassen. Er zijn nogal wat nadelen verbonden aan de huidige productie van (eerste generatie) biobrandstoffen. Ten eerste gaat men dikwijls tropische regenwouden vernietigen om ruimte vrij te maken voor monoculturen (productie van slechts één gewas zoals maïs, soja, palmolie, nvdr.) voor energiegewassen voor onze auto’s. Een beetje pervers, want je hebt juist die vernietigde regenwouden nodig voor het opslorpen van de overtollige CO2 en om zuurstof te produceren. Wat vaak ook gebeurt, is dat er een rechtstreekse competitie is met landbouwgrond die normaal wordt gebruikt voor voedselgewassen die nu worden vervangen door energiegewassen. Mij lijkt het ethisch onaanvaardbaar dat men juist in landen in het Zuiden waar dikwijls hongersnood heerst, energiegewassen gaat aanplanten om onze auto’s te doen draaien. Een ander nadeel heeft te maken met de enorme behoefte aan water voor het aanplanten van de energiegewassen en dat juist in zones waar vaak een enorme waterschaarste bestaat. Daar heb je dan rechtstreekse competitie met het gebruik van water. Slotsom: biobrandstoffen zijn dus zeker niet het wondermiddel. Ze kunnen een kleine bijdrage leveren in de strijd tegen de opwarming maar dan alleen indien voldaan is aan een aantal zeer strikte criteria: geen competitie met voedsel of water, geen vernietiging van regenwoud, geen monoculturen met veel pesticiden en herbiciden.”

RAAK: Is er nog wel een bevredigend antwoord mogelijk op de klimaatcrisis?
Peter Tom Jones: “Het laatste rapport van het IPCC heeft becijferd dat we de gevaarlijke klimaatwijzigingen vandaag nog net kunnen vermijden door via een massaal veranderingsproces er voor te zorgen dat de totale uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 op mondiaal niveau met 50 tot 85% wordt verminderd. De kostprijs hiervan is minder dan 3% van het bruto mondiaal product (BMP), de totale wereldproductie van goederen en diensten gedurende een jaar. Dat is natuurlijk een gigantisch bedrag. Maar Nicholas Stern, een econoom die zijn sporen verdiende bij de Wereldbank, heeft in een rapport in opdracht van de Britse overheid aangetoond dat niets doen aan de klimaatopwarming leidt tot een economische recessie van jaarlijks 5 tot 20% van het BMP. Dus ook vanuit een puur economische logica is het zeer zinvol om over te gaan tot die ecologische omslag. En dan kom je in het verhaal van een ecologische economie die vertrekt vanuit de draagkracht van de aarde. Op vlak van CO2 uitstoot wordt die draagkracht geschat op ongeveer 1,5 ton CO2 per persoon per jaar. In België zitten we nu aan 14,5 en in de VSA zelfs aan 20. Als het consumptiepatroon van de gemiddelde Amerikaan wordt veralgemeend naar de hele wereldbevolking dan zouden we vijf planeten aarde nodig hebben. Vermits dat onmogelijk is gaat onze aarde in zo'n scenario kapot. We moeten dus binnen die ecologische draagkracht blijven. Dat is het vertrekpunt. Ten tweede stelt de ecologische economie dat de oplossingen voor deze vraagstukken per definitie sociaal rechtvaardig moeten zijn. Het duurzaam beschikbare milieubeslag, zeg maar de economische kost, moet sociaal rechtvaardig verdeeld worden tussen landen, mondiaal gezien, maar ook binnen die landen. En in derde en laatste instantie gaat de ecologische economie gebruik maken van economische marktmechanismen. Maar dat is iets helemaal anders dan de situatie vandaag waar de markt grosso modo ongecontroleerd en ongereguleerd vrij spel heeft.”

Bron : JOZEF MAMPUYS, Raak juli-augustus 2007

Peter Tom Jones is burgerlijk ingenieur Milieukunde en doctor in de Materiaalkunde. Hij is wetenschappelijk onderzoeker aan de KU Leuven en mede-auteur van het baanbrekend boek " Terra Ingognita ". Dit wil zeggen onbekend land en verwijst in de ecologische context naar de onzekerheid en de onvoorspelbaarheid van mondiale ecosystemen wanneer wij de huidige sociaaleconomische ontwikkelingen ongecontroleerd hun gang laten gaan. In hun indrukwekkende en wetenschappelijk stevig onderbouwde studie stellen Peter Tom Jones en Roger Jacobs dat de ecologische crisis en het mondiale rechtvaardigheidsvraagstuk als een Siamese tweeling met elkaar verbonden zijn.  In een eerste deel bieden zij een milieuwetenschappelijke en economische analyse van het ecologische vraagstuk zoals zich dat vandaag stelt. Deel twee brengt een schets van een groene wereldgeschiedenis waarin de wortels van de ecologische crisis doorheen de menselijke evolutie worden belicht. Deel drie overloopt mogelijke macro- en micropolitieke strategieën als uitwegen uit de ecologische crisis. De " ondertitel " zegt genoeg : TERRA INCOGNITA , GLOBALISERING, ECOLOGIE EN RECHTVAARDIGE DUURZAAMHEID.  

 

 

 

Globalisering, ecologie en rechtvaardige duurzaamheid
Peter Tom Jones & Roger Jacobs

Academia Press, Gent – Wetenschappelijke peer review-reeks GINKGO – www.academiapress.beOndanks alle goedbedoelde initiatieven om ‘duurzame ontwikkeling’ na te streven, gaat het bergaf met de gezondheid van het Ecosysteem Aarde. Het Noorden heeft de wereld meegezogen in een uiterst verleidelijk maar helaas onduurzaam ontwikkelingsmodel. In een eindige wereld is het milieubeslag van de mondiale consumptieklasse onmogelijk te veralgemenen naar alle mensen op aarde: de ecologische crisis en het mondiale rechtvaardigheidsvraagstuk zijn als een Siamese tweeling met elkaar verbonden.

Deel I van Terra Incognita biedt een diepgaande milieuwetenschappelijke en economische analyse van het ecologische vraagstuk. Vertrekkende van het analysekader van de ecologische economie, ontwikkelen de auteurs vervolgens een begrippenkader dat ecologie en mondiale rechtvaardigheid in één visie verenigt. Concepten als ‘duurzame economische welvaart’, ‘sterke  duurzaamheid’ en ‘ecologisch ongelijke ruil’ staan daarbij centraal.

Deel II
Om de complexe wortels van de hedendaagse impasse te ontwarren, synthetiseren de auteurs in Deel II de historiek van de interactie tussen mens en natuur. Vanuit een interdisciplinair perspectief behandelen zij de drie levenswijzen die elkaar onomkeerbaar zijn opgevolgd: die van de jager-verzamelaars, de agrarische samenleving en de marktgeoriënteerde industriële samenleving. Gewapend met deze inzichten gaan zij in Deel III op zoek naar uitwegen. Zij pleiten voor een ‘biofysisch stationaire economie’ en ‘foutvriendelijke technologie’. Hoe onontbeerlijk beide ook zijn, toch zullen zij niet worden gerealiseerd als er geen verschuivingen optreden in de hoofden en harten van de mensen. In het afsluitende hoofdstuk houden de auteurs daarom een pleidooi voor een nieuwe relatie tussen mens en natuur.

Dit boek wordt gedragen door de stimulerende overtuiging dat de menselijke toekomst principieel open blijft en door ieder van ons mee te beïnvloeden is.

Hvandeker : Dit is " geen verkiezingspraat, geen propaganda " maar een steeds terugkerende bekommernis voor het klimaat, het milieu, de energie en de rechtvaardige duurzaamheid. Vroeg of laat moet de boodschap toch overkomen bij meer mensen dan nu het geval is. We moeten hoe dan ook de onomkeerbare processen voor trachten te zijn en de kritische drempelwaarden zeker niet overschrijden. Bovendien is het artikel eenvoudig geschreven en erg duidelijk. Het boek evenwel is voer voor echte specialisten. Nu nog de politieke wil....

" Met zijn beroemde hockeystick grafiek liet Michael Mann de wereld in een oogopslag zien hoe spectaculair de aarde opwarmt. De curve lag onder vuur maar wordt nu bevestigd door nieuwe studies en door de feiten. Nu de wereld eindelijk is wakkergeschud , is het werk van de klimatoloog niet af, integendeel.

Een reeks onopgeloste vragen houdt hen bezig. Mann en zijn collega's hadden aan de hand van ijsboringen, boomringen en koraalriffen vastgesteld dat de opwarming van de laatste decennia de voorbije 1.000 jaar niet is voorgekomen. Twee overtuigde sceptici, Stephen Mc Intyre en Ross Mc Kitrick probeerden de grafiek onderuit te halen om reden van " statistische fouten ". Maar de American National Academy of Science besloot : de grafiek is in grote lijnen correct.
Michael Mann : De stellingen van de sceptici werden ontmaskerd als frauduleus en niet wetenschappelijk. Een afgezaagde hetze aangewakkerd door charlatans, gesteund door de olie-industrie. Maar de hete Europese zomer van 2003 en het dramatisch orkaanseizoen van 2005 in de VS ( Katrina, ed) geven ons bewijsmateriaal genoeg. Gelukkig is het nog niet te laat om in actie te komen en kunnen we als we snel zijn de potentieel gevaarlijkste effecten alsnog voorkomen. En er blijven nog een reeks onopgeloste kwesties en onzekerheden.

En verder : België heeft een aantal uitmuntende klimatologen en Jean-Pascal Van Yperseele is er één van. Ik ben het met hem eens : hetr wordt moeilijk om de opwarming deze eeuw tot 2 graden te beperken. Veel modellen voorspellen 3 tot 5 graden. Dan smelt Groenland en een groot stuk van Antarctica. Wat dan weer de zeespiegel met 5 tot 6 meter zal doen stijgen met finale overstroming van grote delen van de lage landen in Europa en grote steden aan de oostkust van de VS.

Ook : Het jongste International Panel on Climate Change ( IPCC) rapport was een erg ontnuchterende boodschap in de VS. Heel veel Amerikanen stonden perplex van de solide wetenschappelijke conclusies en de dramatiek van de gevolgen, alhoewel sommige kranten ( bv Wall Street Journal)  zich blijven roeren als een duivel in een wijwatervat en ze blijven moedwillig ontkennen en herhalen valse of ontkrachte claims van de olie-industrie.

Ten slotte : Toch ben ik optimistisch over de bereidheid van onze maatschappij om de nodige actie te ondernemen. Ernstige mensen in het bedrijfsleven gaan op zoek naar schone technologie. Ook Amerikaanse politiekers erkennen het probleem en zullen deze bezorgdheid omzetten in ernstige wetten ".

Uit De Morgen van 26/2/2007.

Hvandeker : een eerlijk interview met de wetenschappelijke voorloper van Al Gore. En dus minder bekend, maar dat is niet zo belangrijk. Belangrijk zijn de vaststelling dat het nog niet te laat is en dat men snel in actie wil schieten om onze bedreigde aarde alsnog te redden.