hvandeker

Neen ?

Ik ook niet.

Maar in de WE Knack van 5 tot 11 jan 2011 heb ik een eerste idee opgedaan wat het is en wie er zoal deel van uitmaakt.

Onder de hoofding ' Geef ideeën een kans '  en met als ondertitel ' Hindernissen wegwerken  op de weg naar een koolstofarmere en meer rechtvaardige wereld, dat is wat dit Ministerie vanaf februari 2011 wil doen. In primeur hun eerste plannen, die ze zullen ontvouwen op Ecopop op 5/6 februari Kortrijk Xpo'.  

De trefwoorden van deze nieuwe aanpak, die nichegroepen naar een grotere schaal moeten tillen zijn : lokaal, holistisch, veerkrachig, mensgericht en binnen ecologische grenzen... en de doelgebieden zijn

1. Eten en Drinken, 1 voorbeeld : braakliggende lapjes grond worden gebruikt door scholen en buurtgroepen voor stadsmoestuinen. 

2. Mode, 1 voorbeeld : breiclubs en naailessen winnen verder aan belang.  

3. Reizen, 1 voorbeeld : We gaan op citytrip met de trein of gaan lokaal op fiets-of boerderijvakantie. 

De gloednieuwe ministers : Guy Gypens, Ann Demeulemeester, Bernard Lietaer, Serge De Gheldere, Gie Goris, Rudy Dhont, Igor Byttebier, Chris Aertsen, Dirk Holemans, Kurt Peleman, Erik Baelus, Alma De Walsche, Stefan Vandist, Steven Vromman, Jim Baeten. 

Hvandeker : De ministers hebben namen als een klok of toch minstens een belletje. En ze hebben in het verleden bewezen dat zij hier op hun plaats zijn. Alleen denk ik dat deze initiatieven niet diep genoeg gaan in onze complexe samenleving, waar de grote vissen, multinationals, banken en andere grote belangengroepen rustig hun ' ding ' blijven doen. Het ministerie zou, willen of liever niet willen, met hen samenwerkingsverbanden kunnen afsluiten. Pas dan kunnen de ideeën naar een hogere schaal worden getild. Dus een kleine aanbeveling : Blijf niet altijd in de marge, dan zit je onder gelijkgezinden, maar treed er uit en bekijk ook het doelgebied ' productie ', ' distributie ', ed.  

http://www.trizone.be

Hvandeker : Een ' goeroe ' wordt soms gedefinieerd als iemand die voor heel wat centen andermans kennis , soms en uitzonderlijk aangevuld met eigen kennis , aan de goegemeente tracht kwijt te geraken. Waarschijnlijk gaat dat voor velen op, maar gelukkig zijn er ook heel wat uitzonderingen op die regel. Lester Brown is zo iemand, vooral omdat hij niet alleen heel wat kennis heeft opgebouwd maar er ook nog zelf in geloofd. Volgens mij ziet hij heel juist de verbanden tussen de ogenschijnlijk erg uiteenlopende bedreigingen die gisteren, vandaag en morgen op onze aardkloot afkwamen en ( zullen ) afkomen ( en waarbij hij niet is uitgegaan van wat ( politiek ) haalbaar is maar van wat echt noodzakelijk is ) : steeds verder oprukkende ontbossing en verwoestijning, een steeds legere en meer vervuilde zee of oceaan, dreigende (drink)watertekorten, demografische groei, bodemerosie , landtekorten, voedseltekorten en stijgende voedselprijzen en tot slot en niet in het minste de klimaatopwarming. Deze ge'clusterde' uitdagingen vragen volgens hem ook ' geclusterde ' oplossingen. Wil je echt een gedetailleerd overzicht , in het Engels, van problemen en mogelijke oplossingen ( en die worden ook ruim aangereikt ) : lees dan zijn boek PLAN B 3.0. Onderstaande is een interview van Alma De Walsche met Lester Brown, waar de belangrijkste elementen van het boek worden belicht .  Ik heb dit artikel met veel plezier gelezen omdat het ook in belangrijke mate mijn visie verwoordt : ecologie, economie en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en dienen bij voorkeur in relatie met elkaar te worden opgelost. En dat iedere dag telt.....       

Interview met milieugoeroe Lester Brown

30 april 2008 (MO) - Volgens Lester Brown lopen we ernstig gevaar om als beschaving ten onder te gaan. Niet alleen de globale opwarming bedreigt ons voortbestaan, ook de veelheid aan onopgeloste problemen. Browns nieuwste boek Plan B 3.0 is een noodkreet maar biedt ook hoopvolle perspectieven.

Lester Brown is een icoon. Als grondlegger van het World Watch Institute (1974) en stichter van het World Policy Institute (2001) staat hij al decennia op de bres voor het welzijn van de planeet. De voorbije jaren richtte hij zijn onderzoek steeds meer op de samenhang tussen de ecologische problematiek en de economische en politieke processen die de wereld vandaag in de greep hebben. Brown, 74 nu, is uitermate bezorgd over de situatie waarin we terecht zijn gekomen. Twee jaar geleden schreef hij Plan B 2.0. Een reddingsplan voor een planeet onder stress en een beschaving in moeilijkheden. Gedreven door de snelle ontwikkelingen en de hoogdringendheid van de situatie, herwerkte hij dat boek tot een nieuwe publicatie die begin dit jaar verscheen onder de titel Plan B 3.0 Een oproep om onze beschaving te redden.
Browns Plan B richt zich op vier doelstellingen: de globale opwarming afremmen, de armoede bestrijden, de demografische groei afremmen en de ecosystemen herstellen. Brown: ‘Ik ben niet uitgegaan van wat politiek haalbaar is maar van wat nodig is’. Vlak voor een recent bezoek van Brown aan Europees commissaris voor Milieu Stavros Dimas strikte MO* de milieugoeroe voor een interview.

Waarom denkt u dat onze beschaving in gevaar is?

Brown: De lijst van onopgeloste problemen wordt steeds langer. Eerst zagen we de oprukkende ontbossing en verwoestijning, dan stelden we vast dat de visbestanden uitgeput raken, vervolgens had je de dreigende watertekorten en nu zijn we in de greep van de klimaatopwarming. Vooral in ontwikkelingslanden komt daar het probleem van de demografische groei bij, terwijl ook de bodemerosie en landtekorten nog eens toenemen. Al die stresssituaties vertalen zich vandaag ook economisch. Watertekorten leiden direct tot voedseltekorten, een probleem dat we de komende jaren zullen zien toenemen. De kans is groot dat de Himalaya-gletsjers tegen 2030 verdwenen zijn. 370 miljoen mensen hangen voor hun overleven af van  het water van de Indiase Ganges-rivier. Ook in China worden vitale rivieren gevoed door deze gletsjers. Als de watertoevoer stopt, komt de voedselvoorziening in het gedrang. Dat zal niet alleen problemen veroorzaken voor India en China maar ook voor de rest van de wereld. Als we in de geschiedenis kijken naar de beschavingen die verdwenen zijn, had dit heel vaak te maken met de voedselvoorziening. Dat was zo bij de Sumeriërs, de Maya’s en de vroege bewoners van Groenland. Het zou best kunnen dat het zwakke punt in onze economie opnieuw de voedselvoorziening wordt.

Vergroten biobrandstoffen de stress?

Brown: De afgelopen zeven jaar heeft de consumptie van graan de productie overschreden. De graanstocks zijn kleiner dan ooit tevoren. In de VS zal tegen het eind van dit jaar zowat een derde van de graanopbrengst gebruikt worden voor biobrandstof. Die markt jaagt overal ter wereld de prijzen omhoog. Dat is geen tijdelijk verschijnsel meer, we zijn terecht gekomen in een nieuwe situatie. Maar mijn grootste bekommernis is de groeiende lijst van failed states. Die lijst zal nog aangroeien wanneer regeringen niet meer in staat zijn hun bevolking voedselzekerheid te garanderen. Landen als Rusland en Argentinië beperken hun graanexport om de prijzen in eigen land min of meer stabiel te houden. Die maatregelen maken het voor de rest van de wereld nog erger. Twee miljard armen besteden 50 tot 60 procent van hun inkomen aan voedsel. Voor hen is een prijsverdubbeling rampzalig. Failed states zijn voor mij een vroege waarschuwing voor een failed civilization.

Komen er voedselconflicten?

Brown: Ik denk veeleer aan lokale conflicten aangedreven door voedseltekorten, die zich uiten in etnische of rassenconflicten. Het conflict in Darfoer is er een tussen herders en boeren om land. De veeteeltpopulatie in Soedan is sinds 1954 verdrievoudigd, en grasland wordt door overbegrazing omgezet in woestijn. Het conflict gaat over toegang tot grond, en dat zien we ook in Tsjaad en Nigeria.

Met Plan B probeert u een kluster van problemen tegelijk aan te pakken.

Brown: Plan A is geen optie meer. Plan B 3.0 is een pleidooi voor een aanpak buiten alle conventionele schema’s. De gekende schema’s voldoen niet meer voor de immense uitdagingen waar we voor staan. Plan B is een poging om aan de slag te gaan door op vier domeinen tegelijk te werken. De opwarming tegengaan door de CO2-emissies met tachtig procent te reduceren tegen 2020. De ecosystemen herstellen, wat tegelijk de opwarming verzacht en de voedselproductie kan verduurzamen. De bevolkingsgroei stabiliseren en de armoede bestrijden, twee problemen die heel nauw samenhangen. De internationale armoedekloof zal in de toekomst immers voor nog meer conflicten zorgen wanneer het rijke deel voedsel gaat ontnemen aan de armen. Dat zijn de opties die vandaag lijnrecht tegenover elkaar staan. Wat we nodig hebben om die keuzes te maken, is sterk leiderschap.

Hoe beoordeelt u de inspanningen van de VN?

Brown: Gezien de snelheid waarmee de toestand evolueert, zijn internationale onderhandelingsprocessen zoals over de klimaatwijziging verouderd. Een akkoord ratificeren duurt jaren, we hebben die tijd niet meer. Individuele landen gaan daarom op eigen houtje doen wat ze vinden dat moet gebeuren en dat is prima. Nieuw-Zeeland is een uitstekend voorbeeld. Zonder te kijken naar wat andere landen doen, heeft de regering drie doeltreffende maatregelen naar voor geschoven: de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energie optrekken van 70 tot 90 procent; het benzineverbruik halveren tegen 2040 en 200.000 ha bomen planten tegen 2020, dat zijn er 31 per inwoner. Daarmee kan je een enorme hoeveelheid CO2 opslaan. In de VS is er op nationaal niveau een beschamend vacuüm op het vlak van klimaatwijziging, maar gouverneurs en burgemeesters zijn enorm dynamisch bezig. Het voorbeeld van Schwarzenegger in Californië is gekend. Maar het belangrijkste initiatief komt vandaag van de Republikeinse gouverneur van Texas, Rick Barry. Die werkt aan een project voor windboerderijen en transmissiekabels die 23.000 megawatt windkracht moeten opwekken. Dat is evenveel als 23 steenkoolcentrales. Dat is geen marginaal denken meer. Hiermee kan men aan de residentiële energiebehoefte van de 22 miljoen Texanen voldoen. De provincie Ontario, de dichtstbevolkte van Canada, gaat tegen 2014 alle vijf zijn steenkoolcentrales sluiten. Eén is intussen al dicht. Ontario doet dat zonder af te wachten wat anderen doen.

Wij dachten dat de EU wereldwijd dé trendsetter is.

Brown: Dat klopt niet helemaal. Er gebeurt heel wat in de VS. Begin vorig jaar publiceerde het ministerie van Energie een lijst van 151 steenkoolcentrales die het wil opstarten. Maar in de loop van het jaar werd aan 59 de licentie geweigerd. Nog eens 50 zijn voor de rechtbank gedaagd en moeten zich verantwoorden. De overige moeten hun project nog eens grondig herzien. Uiteindelijk zal er maar een handvol effectief gebouwd worden. Dat heeft alles te maken met het feit dat Wallstreet de steenkoolindustrie de rug heeft toegekeerd. Drie grote investeringsbanken –Citigroup, Morgan Stanley en JP Morgan Chase– hebben in februari richtlijnen voor steenkoolcentrales uitgevaardigd en geven niet langer leningen aan steenkoolcentrales, tenzij die kunnen bewijzen dat ze economisch rendabel zijn, ook nadat de regering restricties op CO2-emissies heeft ingevoerd. Dat is het begin van het einde van de steenkool in de VS. En als de VS ermee stoppen, zal dat ook een invloed hebben op andere landen in de wereld.

Hoe verklaart u de traagheid waarmee de politici op het probleem reageren?

Brown: Volgens mij heeft dit te maken met de complexiteit van de samenleving. Jozef Tainter, professor aan de Universidad Nacional Autónoma de México, stelt in zijn boek The collapse of complex societies dat in de mate samenlevingen evolueren, ze ook steeds complexer worden. Tot ze op een punt komen waarop ze de complexiteit niet langer kunnen beheren. Ik denk dat wij dit punt naderen. We stoten voortdurend op de interactie van drie systemen: het economische, het ecosysteem van de aarde en het politiek-sociale systeem. Elk van die drie systemen is zeer complex. Zelfs wanneer je alleen maar kijkt naar het ecosysteem van de aarde en het klimaatprobleem, stel je vast hoe moeilijk dat is. Al die problemen tegelijk in kaart brengen en ze het hoofd bieden, gaat onze capaciteit te boven.

Toch doet u met Plan B 3.0 een poging.

Brown: Het is een “plan van hoop” omdat de nodige technologie, economische instrumenten en financiële middelen allemaal voorhanden zijn –voor de globale opwarming, de demografie, de armoede en de ecosystemen. Het bemoedigende is dat wanneer je erin slaagt iets te doen op één van de vier domeinen, je tegelijk een positieve impact hebt op een ander domein. Door vrouwen uit de armoede te helpen en hen te laten studeren, rem je de bevolkingsgroei af. Door de biodiversiteit te herstellen, bestrijd je extreme armoede. Door een lage koolstofeconomie te installeren, verbeter je het klimaat. De problemen hangen samen, maar ook de oplossingen.

Geldt dat ook voor armoedebestrijding?

Brown: De beroemde econoom Jeffrey Sachs van het Earth Institute aan de Columbia University heeft hierover een heel pertinente uitspraak gedaan: ‘De tragische ironie van dit ogenblik is dat de rijke landen zo rijk zijn en de arme landen zo arm, dat enkele tienden van één procent van het bnp van de rijke landen, gespreid over de komende decennia, zouden kunnen bereiken wat nooit eerder mogelijk is geweest in de geschiedenis: voorzien in de basisnoden voor gezondheid en opvoeding voor alle arme kinderen in deze wereld. Hoeveel tragedies moeten wij, de VS, nog meemaken vooraleer we beseffen dat het echt wel mee van ons af hangt om van deze wereld een veilige en welvarende plek te maken, niet alleen door militaire sterkte maar door het leven zelf te respecteren en te laten bloeien?’ Het is niet mogelijk om een exact kostenplaatje te maken van het ombuigen van de huidige trends, maar ik heb wel een schatting gedaan. Om tegemoet te komen aan de sociale noden komt dat neer op een totaal van 77 miljard dollar, voor het herstel van de biodiversiteit, de watertafels en de visbestanden op zowat 113 miljard dollar. Samen is dat 190 miljard dollar per jaar. Dat is een derde van het huidige militaire budget van de VS en een zesde van het wereldwijde militaire budget.

De huidige trends ombuigen, kan nog decennia duren.

Brown: Die tijd hebben we niet. Ik herinner me nog de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog. Op 7 december 1941 vielen de Japanners Pearl Harbor aan. Het antwoord van de VS bleef niet uit. Op 6 januari zei Franklin Roosevelt in zijn State of the Union: ‘We gaan 45.000 tanks, 60.000 vliegtuigen, 20.000 artilleriewapens en 6 miljoen ton scheepsvracht maken, want we trekken ten oorlog op beide oceanen.’ De VS maakten bij het begin van de oorlog een economische depressie door, maar zelfs in die depressie-economie produceerden we twee tot drie miljoen auto’s. De auto-industrie was de grootste economische macht van dat ogenblik en Roosevelt beval de auto-industrie om te schakelen op de productie van oorlogswapens. De autoverkoop werd verboden en lag stil tussen ’42 en ’44, de industrie schakelde om naar een oorlogsindustrie. De vooropgestelde aantallen werden niet alleen gehaald, ze werden overtroffen. Zelfs vandaag is het moeilijk te vatten wat de VS-economie toen gepresteerd heeft. Een gelijkaardige inspanning moeten we vandaag doen.

Hoe ziet u die inspanning concreet?

Brown: Als we wereldwijd alle gloeilampen vervangen door spaarlampen, kunnen we 705 steenkoolcentrales sluiten op korte termijn, en 2260 op lange termijn. De VS hebben een enorm potentieel aan windenergie en kunnen dit uitwerken. Algerije –voor een groot deel woestijn– is van plan installaties voor zonne-energie op te zetten in de woestijn. Die hebben een capaciteit van zes megawatt. Het land heeft een apart ministerie in het leven geroepen om te onderzoeken hoe de export daarvan kan georganiseerd worden via kabels die onder de zee met Europa worden verbonden. We moeten af van wegwerpproducten en in het transport efficiëntie nastreven. In de VS betekent dat overschakelen van benzinewagens op auto’s die rijden op elektriciteit van waterkracht, en die inplugbaar zijn zodat ze ‘s nachts kunnen opladen. Arme landen moeten bij hun ontwikkeling onmiddellijk de pistes van die nieuwe technologieën inslaan. Individuele gedragsverandering is belangrijk maar het belangrijkste is het systeem veranderen. Het belastingsysteem totaal herschikken, zodanig dat processen die in de goede richting gaan, beloond worden en andere bestraft. Zulke maatregelen kunnen ons al een heel eind op weg helpen. Ook het betalen voor het behoud en herstel van ecosystemen.

De VN-rapporten geven ons daarvoor tien jaar de tijd.

Brown: Ik weet niet of we nog zolang hebben. We zijn op een punt gekomen waarop elke dag telt.

Plan B 3.0 kan gratis gedownload worden op www.earth-policy.org/Books/PB3/index.htm 

Klik hier  http://www.vimeo.com/869141/ als je een interview met Lester Brown ( in het Amerikaans ) wil beluisteren. De man is ondanks zijn redelijk gevorderde leeftijd erg gedreven !

Alma De Walsche, medewerkster van MO , ventileert in het gelijknamig tijdschrift ( van februari 2008) haar ongenoegen over de Belgische en Vlaamse politiek. En noemt daarbij concrete verantwoordelijken. Een artikel beperken tot enkele straffe uitspraken is altijd gevaarlijk maar niet fout als ze zonder " kader " even duidelijk zijn als met.

1. " De gebrekkige investeringen in de spoorwegen tonen dat milieuvriendelijke en sociale mobiliteit en een vlot openbaar vervoer blijkbaar geen prioriteit zijn voor de overheden in een technologische topregio als België. Tal van steden in het Zuiden hebben vandaag een supermodern net van openbaar vervoer waar ons land een voorbeeld aan kan nemen.

2. In de loop van 2007 hebben talrijke VN rapporten ons rijkelijk gedocumenteerd over de toestand van onze planeet: opwarming van ons klimaat, eindige grondstofvoorraden, tanende biodiversiteit en het dreigende watertekort. De boodschap was duidelijk : de toestand is bijzonder ernstig, maar nog net niet hopeloos. Maar de beleidsopties noch de publieke optredens van december en januari geven niet aan dat de ernst van de zaak juist wordt ingeschat, integendeel. Beklag over de norm die Europa ons oplegt, zowel door Verhofstadt als Peeters. De schrijfster stelt zich ook de vraag waarom het zo moeilijk is voor deze heren om een beetje planetaire visie te ontwikkelen.

3. Wat krijgen we wel : Vlaanderen in Actie of was het Actie in Vlaanderen, een brainstormingsoefening voor 250 Captains of Industry over hoe we tegen 2020 kunnen behoren tot de 5 topregio's van Europa. Ecologische innovatie en klimaatbewuste wetenschap moesten het telkens afleggen tegen liberale oproepen om kennis minder te belasten en economische globalisering te stimuleren. Daardoor ontpopt Kris Peeters zich steeds meer als visionair die niet verder dan 2 dagen vooruitdenkt en kijkt.

4. Dat rijke samenlevingen niet meer welvarender worden met nog meer economische groei lijkt Peeters en met hem de meeste opinieleiders te ontgaan. Nochtans organiseerden de Europese Commissie, het Europees Parlement, de OESO, WWF en de Club van Rome onlangs een conferentie met als thema : doorbreken van het eendimensionele groeidenken en oog te hebben voor andere indicatoren zoals welzijn, welvaart en ontwikkeling.

5. Op de recente studiedag " Een comfortabele Waarheid. Groei naar een duurzame en solidaire economie " een organisatie van het Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling ( VODO) en haar Nederlandse partner, daagden meer dan 300 aanwezigen op uit de politieke wereld en uit het maatschappelijke middenveld. Onze Vlaamse Minister-President , die ook nog Duurzame Ontwikkeling in zijn portefeuille heeft, schitterde door afwezigheid.

6. Soms lijkt het wel alsof onze politici op een andere planeet leven. Toch zijn er hier en daar lichtbakens : Zo het voorstel van Charles Michel , minister van Ontwikkelingssamenwerking, om een " klimaattoets " in te bouwen bij iedere overheidsbeslissing.

Hvandeker : Dit agentschap beheert in feite één grote milieu-databank en is de drijvende kracht achter het Europese Milieubeleid. Iedereen die dat wil kan er bijvoorbeeld de toestand van het ozongehalte of die van het water opvragen. In een gesprek met Jacqueline Mc Glade , een Ierse ecologiste en directeur van het agentschap, noteerde Alma De Walsche van MO het volgende:

" De trends die wij sinds 1994 - onze oprichting - vaststellen zijn vrij zorgwekkend : toenemende verstedelijking en leegloop van het platteland, de klimaatwijziging, de trage vorderingen ter beheersing van onze energiebehoeften, de vervuiling van water en bodem alsook de luchtverontreiniging,  het aan een hels tempo uitputten van de natuurlijke rijkdommen, het op planetaire schaal in gevaar brengen van fauna en flora, ontbossing voor productie van bio-massa, etc.

Bovendien is het de 1ste keer in de geschiedenis van de mensheid dat er ecosystemen, door de opwarming, zullen tevoorschijn komen van onder de ijskap aan de Noordpool en we weten niet wat dit zal veroorzaken.

En beleidsmakers blijven ons duwen in de richting van de economische groei, waarbij ze criteria zoals sociale verworteling, gezondheid of voldoening en levensvreugde niet ernstig genoeg nemen. Terwijl ze zouden moeten weten welke prijs we betalen voor de gekozen levensstijl.  Maar de tijd van de kleine pragmatische stapjes is voorbij, we hebben vandaag nood aan een fundamenteel andere en nieuwe aanpak, aan een langetermijnvisie die de verschillende aspecten met elkaar verbindt.  Regeringen moeten een steeds grotere groep mensen , die verantwoord willen handelen ten aanzien van het milieu , helpen zich te oriënteren en een kader aanreiken waarbinnen ze kunnen handelen.

Maar er blijven kansen, ik ben voorzichtig optimistisch . De schaal van de milieu-uitdagingen is enorm, maar mag ons niet verlammen. En kunnen ze ons leiden naar een duurzame manier van produceren en consumeren.

We moeten de economie leren zien als een instrument dat een waardig bestaan op aarde mogelijk maakt en niet als een systeem voor winstmaximalisatie en winstaccumulatie.

Dit interview van John Vandaele en Alma de Walsche met Jos Delbeke is lang en loopt daardoor de kans niet gelezen te worden. Toch zou ik dit voor één keer willen aanbevelen omdat het zo juist en inhoudelijk duidelijk geformuleerd werd. 

De conclusie dat onze economische tanker zeer dringend van richting moet veranderen, wordt reeds lang door Groen! verkondigd en nu wordt dit nogmaals bevestigd door een autoriteit, een EU topambtenaar ! Het is een waarde welke rechtstreeks met de kwaliteit van het leven te maken heeft, van ons en onze kinderen en kleinkinderen en zo voort, toch een van de kerntaken van Groen!

 

Uit MO maart 2007 nr 41

‘De tanker van onze economie moet van koers veranderen.’

JOS DELBEKE OVER DE EU EN KLIMAATVERANDERING

28 februari 2007 (MO) - Het nieuwste rapport van het Internationaal Klimaatpanel legt sterke bewijzen op tafel. De opwarming is door menselijke activiteiten op gang gebracht en is onomkeerbaar geworden. MO* vroeg EU-topambtenaar Jos Delbeke of Europa de ernst van het probleem inziet, er gepast op reageert en klaar is voor de onvermijdelijke opwarming.

Jos Delbeke is directeur van het Directoraat Generaal Milieu van de EU en verantwoordelijk voor Klimaatwijziging, Energie en Transport. Als rechterhand van Margot Wallström, EU-Milieucommissaris onder Romano Prodi (1999-2004), was Delbeke nauw betrokken bij de onderhandelingen om het Kyotoprotocol geratificeerd te krijgen, ook toen de Verenigde Staten afhaakten. ‘De reactie van Wallström was kordaat: “We gaan dit niet zomaar accepteren, deze zaak is te belangrijk. We moeten een wereldcoalitie opzetten om het Kyotoprotocol te redden, desnoods tegen de Amerikanen als ze niet van gedachten veranderen”.

 We hebben toen een kruistocht ondernomen naar de belangrijkste hoofdsteden van de wereld, om steun te vragen voor het protocol. Vooral de onderhandelingen met Rusland mochten niet mislukken. En we hebben het gehaald: in februari 2005 trad het Kyotoprotocol in werking. Vandaag blijkt dat velen binnen de VS vinden dat ze deze zaak niet bepaald verstandig hebben aangepakt, en dat de VS daardoor een belangrijke kans hebben gemist om mee praktische wereldwijde oplossingen uit te werken .’ Als milieu-econoom is Delbeke de architect van het EU-emissiehandelssysteem, het belangrijkste instrument van de EU om de Kyotonorm te halen.

Zit Europa op schema voor de Kyotodeadline van 2012?  

Jos Delbeke: Voor het halen van de Kyotonorm zit Europa net op schema. Het protocol stelt dat de EU 15 tegen 2012 de uitstoot van broeikasgassen moet inkrimpen met 8 procent ten aanzien van 1990. Tot nu toe hebben we een daling van 1 procent gerealiseerd. Er is dus nog een lange weg te gaan, maar als we niets gedaan hadden, zouden we aan een stijging van 8 procent zitten. De maatregelen die we sinds 2000 genomen hebben, beginnen vruchten af te werpen, maar we moeten in een hogere versnelling. Het Kyotoprotocol is overigens nog maar een eerste stap. Op wereldvlak zijn er te weinig landen die zich richten naar de Kyotonorm. Zonder de VS en andere industrielanden zoals Australië en Canada, en zonder de opkomende industrielanden, halen we het niet.

De wetenschappelijke gegevens laten nochtans weinig ruimte voor twijfel. Wat is er nog nodig om de andere spelers te overhalen?

Jos Delbeke: De beste manier om zoveel mogelijk landen aan boord te krijgen, is door zelf geloofwaardig te zijn. Daarvoor moet je een beleid uitbouwen dat de technologieën van de toekomst ontwikkelt. Die bestaan, maar worden te weinig toegepast. Soms omdat ze te duur zijn, vaak omdat we ons te onverschillig gedragen tegenover het gebruik van schaarse energie en grondstoffen. Sommige laagverbruikende auto’s kosten inderdaad meer. Een spaarlamp kost meer dan een gewone gloeilamp, maar ze gaat wel langer mee. Voor veel nieuwe lidstaten is de nieuwe Europese milieuagenda een heel nieuw beleidsterrein. Onze boodschap aan hen is:  gebruik een deel van de EU subsidies om de beste, duurzaamste technologie in te zetten. De nieuwe lidstaten van het verleden, zoals Spanje of Ierland, hebben dit succesvol toegepast en de resultaten zijn zichtbaar op het terrein.

Heeft geloofwaardigheid ook niet te maken met coherent beleid?

Jos Delbeke: Dat proberen we al jaren op te bouwen. Sinds 2000 heeft het Europese Programma voor Klimaatwijziging (ECCP) meer dan dertig beleidsinitiatieven genomen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, waaronder standaarden voor energie-efficiëntie van gebouwen, een reglementering voor uitlaatgassen en airconditioning van auto’s en het verminderen van de CO2-uitstoot van de luchtvaart. In januari lanceerde de Commissie het voorstel om met alle industrielanden samen tegen 2020 een uitstootvermindering van 30 procent te realiseren. Tegen die tijd zouden dan ook de ontwikkelingslanden beleidsverplichtingen moeten opnemen, onder meer door de ontbossing radicaal een halt toe te roepen. Dat is absoluut noodzakelijk om op wereldvlak een effect te hebben op de opwarming.

De Europese Commissie stelt voor dat Europa alvast maatregelen neemt om een vermindering met 20 procent te realiseren tegen 2020. Zo moet Europa zijn geloofwaardigheid en leiderschap aantonen voor zolang de onderhandelingen over de 30 procent vermindering nog niet zijn afgerond. Dit kunnen we doen door de energieproductie uit hernieuwbare energie voor heel Europa op te voeren van 10 procent in 2010 tot 20 procent tegen 2020. We zullen dus massaal moeten investeren in zonnepanelen, windmolens, biobrandstoffen enzovoort. Deze voorstellen liggen op de tafel van de Europese Raad van staats- en regeringsleiders van 8 en 9 maart, om ze om te zetten in een concreet politiek engagement.

De transportsector blijft wel hardnekkig weerstand bieden.

Jos Delbeke: Dat is een sector waar de uitstoot jaar na jaar blijft toenemen, in tegenstelling tot veel industriële sectoren. Daarom heeft de Commissie een voorstel ingediend om de CO2-inhoud van brandstoffen voor auto’s met 10 procent te verminderen. Op 6 februari is het besluit goedgekeurd om de CO2-uitstoot van personenwagens te beperken tot 130 gram per kilometer, in plaats van de 160 tot 300 gram en meer die de grote, dure wagens nu uitstoten. Dat zijn concrete en haalbare maatregelen, die belangrijke kansen bieden voor nieuwe technologieën, innovatieve bedrijven en creatieve banen. Jammer genoeg is er inderdaad nog veel weerstand te overwinnen. De anticampagne van enkele grote autoconstructeurs tijdens de voorbije weken is daar een droevig voorbeeld van.

Kan Europa met zijn milieubeleid wel economische groei blijven nastreven?

 Jos Delbeke: De weg van de nieuwe technologieën is de minst moeilijke weg, al blijft ook dan de omschakeling niet gemakkelijk. Nieuwe technologieën vergen immers extra investeringen. Er bestaat in Europa gelukkig een breed gedragen “willingness to pay”, een  bereidheid om te betalen voor een goede kwaliteit van het leefmilieu. We filteren en zuiveren het water en de lucht, we ruimen ons afval op en recycleren het. We brengen water van waterrijke naar waterschaarse streken. De wereld heeft vandaag nood aan onze energie-, waterzuiverings- en afvaltechnologie. Dat zijn de jobs van de toekomst en succesvolle groeisectoren. Vraag maar eens aan een beursbelegger hoe pijlsnel de aandelen van producenten van hernieuwbare energietechnologie de hoogte zijn ingeschoten de voorbije vijf jaar. En die trend zal nog wel even doorgaan. We moeten daar in Europa een speerpunt van maken. Onze Belgische en Vlaamse bedrijven en universiteiten mogen daar best wat meer zelfbewust in zijn, want ze doen het helemaal niet slecht.

Europa’s inspanningen alleen zullen niet volstaan om de opwarming van de aarde tegen te houden. De opkomende industrielanden zoals China en India zullen ook inspanningen moeten doen, maar zij willen dat alleen als ze de garantie krijgen dat hun prille economische groei niet wordt ondermijnd. Ze willen alleen praten over een CO2-plafond als dat berekend wordt op basis van het aantal inwoners. 

Jos Delbeke: Dat is een begrijpelijk standpunt maar de facto zou dat betekenen dat ze decennialang niets zouden doen. De uitstoot per hoofd in Europa is tien keer hoger dan die in China of India. En die van de VS is 20 keer hoger. Helaas kunnen we het ons niet veroorloven om hun CO2-uitstoot decennialang ongemoeid te laten. Het zijn zeer grote landen en hun CO2-uitstoot gaat pijlsnel de hoogte in. Er zijn veel dingen die zij kunnen doen, aangepast aan hun economische ontwikkeling. Als wij daarentegen hun eis mathematisch zouden toepassen op onze economie, dan zouden wij in de geïndustrialiseerde wereld binnen de kortste keren terug moeten naar een consumptiepatroon van “voor de oorlog”. Daar is geen draagvlak voor. We moeten een aanzienlijke daling van de uitstoot organiseren, maar we kunnen die niet bruuskeren. Het klopt dat wij, in de rijke landen, veel meer zullen moeten doen dan de arme landen. Maar om de tanker van onze economie van koers te doen veranderen, kunnen we niet over één nacht ijs gaan. De ecologische eis en de inkomens- en welvaartseis moeten aan elkaar gekoppeld worden.

Wat betekent dit voor de ontwikkelingslanden?

Jos Delbeke: Energie wordt zeer inefficiënt gebruikt in de ontwikkelingslanden. Dat kan geoptimaliseerd worden. Hernieuwbare energie biedt talloze mogelijkheden. Het enorme voordeel ervan is dat ze vaak gedecentraliseerd kan worden opgewekt, zodat er geen gigantische centrales en dure transportsystemen nodig zijn. En als de nieuwe middenstand in India en China massaal met de auto wil gaan rijden, kunnen ze net zo goed kiezen voor de laagverbruikende auto van de toekomst, in plaats van voor benzineverslindende terreinwagens zoals wij nog altijd te veel doen in het Westen. Wij moeten niet met het vingertje zwaaien, als we zelf niet doen wat we prediken. We kunnen onze geloofwaardigheid in de komende klimaatonderhandelingen versterken door aan te tonen dat reductie van CO2 wel degelijk samengaat met een hoog welvaartsniveau.

Hoe valt dat dan te combineren?

Jos Delbeke: In een economisch systeem dat efficiënt moet omgaan met schaarse energie en grondstoffen is het van cruciaal belang dat mensen goed geïnformeerd worden en dat we consumenten en bedrijven de juiste stimuli geven. De auto heeft de mensen een vrijheid gegeven die ze niet zomaar willen inleveren. Door het accijnssysteem hebben we de brandstof voor auto's duurder gemaakt, daarmee stimuleren we het gebruik van zuinige auto’s. Tegelijk moet de overheid er voor zorgen dat bedrijven het interessant vinden deze zuinige auto’s te produceren. De overheid kan ook efficiënt en comfortabel openbaar vervoer aanbieden als alternatief. Al gaat het traag, het komt erop aan de mensen mee te hebben, en stap voor stap verandering te realiseren en te consolideren.

Gaan we op deze manier de opwarming binnen de grenzen van de cruciale 2°C houden, de temperatuursstijging die de Golfstroom kan doen stilvallen?

Jos Delbeke: Volgens de wetenschappers is er dan één kans op de twee dat we onder de 2°C opwarming blijven. Het blijft kansrekenen. We weten niet vanaf hoeveel graden het klimaatsysteem begint dol te draaien, vanaf welk punt bijvoorbeeld de Golfstroom onstabiel wordt en of het voor ons dan kouder of warmer zal worden. We hebben geen tijd te verliezen. Maar voor de grote doelstellingen na 2012 hebben we de medewerking van de nieuwe Amerikaanse regering nodig. We werken intussen al met de vele positieve krachten die er zijn, in California en de noordoostelijke staten, waar de politici maatregelen doorduwen, in de wetenschappelijke wereld en in de ngo-wereld.  

Kunnen we de aarde redden aan het trage tempo van de democratie?

Jos Delbeke: Sommige dingen zouden sneller moeten, maar dat lukt niet omdat het essentieel is dat de grote massa, die het verschil kan maken, mee is. Wat hoop geeft, is het feit dat het milieuthema vandaag mainstream is geworden. Geen enkele democratische partij kan het zich nog veroorloven dit thema terzijde te laten. De opdracht om de planeet te redden kan niet zomaar overgelaten worden aan de vrijwillige keuzes van elk individu, want ‘als de anderen mogen vervuilen, waarom zou ik dat dan niet mogen?’. Met andere woorden, het individu wil wel heel wat doen, op voorwaarde dat het tot iets leidt, en dat het resultaat niet door anderen wordt teniet gedaan. Verandering moet ingebouwd worden in onze dagelijkse handelingen, in de economie, de politiek. Daarvoor hebben we een werkbare combinatie nodig van een visie op lange termijn én praktisch uitvoerbare maatregelen.

 

Auteur: Alma De Walsche en John Vandaele.