In een uiterst sober maar boeiend betoog ( in Alfabeta , driemaandelijks magazine van de UA, maart-april-mei 2009 ) zegt professor Jef Verschueren een aantal erg zinnige dingen over ' De taal van de crisis ' . Ik wil deze welke er voor mij uitspringen even kort aanhalen en desgevallend van mijn commentaar voorzien. 1. Er is een onderscheid te maken tussen wat mensen in de publieke ruimte zeggen en wat ze eigenlijk denken. Als voorbeeld wordt aangehaald dat veel mensen in alle oprechtheid zeggen dat ze voorstander zijn van meer diversiteit in de maatschappij maar tegelijkertijd tegen het dragen van een hoofddoek aan het loket zijn, of dat ze Nederlands moeten kennen of willen leren om hier te functioneren of zich moeten aanpassen in allerlei opzichten. Hvandeker : Als je zegt dat diversiteit een verrijking is voor de maatschappij dan moet je inderdaad consistent blijven en deze verrijking ' als een geschenk aanvaarden, zonder allerlei voorwaarden. Het is echter in het voordeel van deze mensen dat ze zich voorbereiden op een taak in de publieke ruimten. 2. Met taal beschrijven we niet alleen de werkelijkheid, we creëren ze ook tot op zekere hoogte. 2 voorbeelden. Iemand die een zelfmoordaanslag pleegt zal de ene een ' terrorist' noemen,de andere ' een verzetsstrijder '. Het ene betekent buiten de wet, het andere er binnen. Of is de aanslag op de Twin Towers een oorlogsdaad of een crimineel feit ? Een crimineel feit is iets buiten de wet en dan moeten er sancties volgen , bv een ' War on Terror '. Hvandeker : Naargelang de woordkeuze kan eenzelfde feit op 2 volledig uiteenlopende wijzen worden beschreven met als gevolg 2 volledig uiteenlopende reacties. 3. Het voorbije jaar is er op economisch gebied heel wat gebeurt en men noemt dat gemakshalve ' de economische crisis '. Zo kan je heel wat maatregelen legitimeren die mogelijk anders niet zouden plaatsvinden, oa afdankingen. Als ze dan niet spreken over sociale slachting, maar over sanering, rationalisering, herstructurering of optimalisering dan geeft men de indruk met iets positief bezig te zijn, alsof men een stap vooruit heeft gezet. Hvandeker : Bedrijven hechten enorm veel belang aan hun imago van ' goed bestuur ', in vele opzichten. Ze gebruiken dus een batterij eufemismen en nep aanleidingen om hun aandeelhouders goedgunstig te stemmen. De beurs houdt niet van verrassingen, noch overdreven positieve en zeker geen negatieve. Maar soms zijn afdankingen sociale slachtingen welke niet echt noodzakelijk waren om het bedrijf te redden. 4. Als ook allerlei experts in diezelfde lijn praten en de werkelijkheid beschrijven , zullen er ook - bv in de politiek - dingen uit voortvloeien waarbij de beweringen van experts als rechtvaardiging zullen dienen. De termen crisis, recessie, depressie, etc versterken elkaar alleen maar en we krijgen dan een ' selffulfilling prophecy '. Hvandeker : Als je maar lang en duidelijk genoeg herhald dat er een crisis is, dan gelooft men het uiteindelijk ook. Zelfs als men dat niet echt of amper aan den lijve ondervindt. Er zijn altijd verliezers en winnaars... 5. Vrijmaking van de markten is lang een dogma geweest, en nog. Neem de vrijmaking van de energiemarkt, voorgesteld als een dienst aan de consument die uit verschillende leveranciers zou kunnen kiezen en dus , als het verstandig wordt aangepakt, minder zou moeten betalen. Je moet dan wel systematisch in het oog houden waar je voordeel ligt en allerlei administratieve en commerciële sprongen maken om misschien ' iets ' te bereiken. Het sop is de kool niet waard. De keuzevrijheid is dus pure fictie. We hebben te maken met een economisch systeem ( oa van ingewikkelde facturen met parameters die bulken van de moeilijke formules ) dat enkelen kan bevoordelen maar de meerderheid de illusie geeft van de keuzevrijheid. Hvandeker : Helemaal waar, alhoewel er stilaan toch iets komt dat lijkt op georganiseerde weerstand tegen dit systeem. Oa samenaankopen waar de consument, in groep, iets kan doen aan de situatie. 6. Men geeft de indruk dat een economie maar goed is als ze goed groeit en becijferbaar is. Maar over kwalitatieve groei ( niet meer maar beter ) wordt niet gesproken , ook omdat het niet echt becijferbaar is. Maar er is wel nood - in de zgn rijke wereld - aan meer geluk. Hvandeker : Er zijn allerlei geschriften en gedachten rond nulgroei, het BNG Bruto Nationaal Geluk, enz. Niet meer maar beter is al lang geen onbegrijpelijke slogan meer. Meer bezig zijn met het zijn, eerder dan met het hebben zit ook in die groep... 7. Ieder individu wordt beschreven als een consument, ten dienste van de economie. Ook de werkloze, die dus minder kan consumeren dan een werkende en dus verdienende persoon. Hierdoor wordt de economie een doel op zich. Hvandeker : De economie zou ten dienste moeten staan van de mens en niet omgekeerd. En niet ieder individu zou verantwoordelijk moeten gesteld worden aan zijn of haar lot. 8. De retoriek rond ' gelijke kansen ' is ook niet correct. Je mag , bij wijze van spreken, als eenbenige meedoen aan de marathon maar als je vervolgens achteraan eindigt dan moet je niet zeuren. Er zou eerder sprake moeten zijn van minimale gelijkheid. En dit op gebied van minimale menswaardige levensomstandigheden zoals onderwijs, een dak boven je hoofd, degelijke voeding en gezondheidszorg. De rol van de overheid is te zorgen voor deze minimale gelijkheid, niets meer maar ook niets minder. Dan kom je in een model terecht waar de overheid participeert in sectoren die essentieel zijn om een minimale gelijkheid te garanderen. De markt zal dit niet tot stand brengen. Hvandeker : Het is een interessante denkpiste, maar de overheid enerzijds en het laten draaien van de vrije markt zijn niet direct te verzoenen. Vrees ik. Een tussenoplosing met interessante sociale neveneffecten is eerder een mogelijkheid op de korte termijn. Overheid waar die nodig is en de markt waar dat nodig is.
|
Resumé van een resumé 
