11-06-11

Overal hetzelfde : bomen moeten weg, maar ze hoeven dat eigenlijk niet.

boom5.jpg

Hvandeker : Een discussie die blijkbaar overal in Vlaanderen en Brussel dezelfde is : Er zijn plannen om een openbare ruimte, een weg, een park, een wijk opnieuw in te richten en plotseling zijn de bomen die er vandaag te vinden zijn ' ziek '. Nu kan het natuurlijk zijn dat er zieke exemplaren tussen staan maar meestal volgt men dan het principe van de tabula rasa, da's zoveel gemakkelijker, eerder dan een groeistrategie gebaseerd op evolutie. Zo zouden er op de Havenlaan te Brussel 300 ( ! ) platanen moeten sneuvelen, terwijl dit soort bomen door velen gezien worden als de ideale stadsbomen om diverse redenen. Op de website van de gelijknamige laan heb ik onderstaande tekst gevonden die duidelijk aangeeft dat het niet nodig is om zo drastisch in te grijpen terwijl er voorbeelden genoeg zijn, hoe het dan wel zou kunnen.... Maar ook in Antwerpen en zijn districten zijn er plots veel nieuwe plannen en dus... doodzieke bomen. Hier klopt iets niet en dat is al heel lang aan de gang, toch ?

De platanen

Telkens wanneer plannen voor heraanleg van een grote laan, straat of plein het licht zien, blijken de bestaande bomen plots ziek te zijn. De regelmaat waarmee dit argument wordt bovengehaald maakt het uiterst verdacht. We proberen hieronder na te gaan welke argumenten er werkelijk voor het kappen van de platanen pleiten, en of de voordelen opwegen tegen de nadelen

Ziekte

“Uit eerder onderzoek door een gespecialiseerd bureau is gebleken dat heel wat bomen in slechte gezondheid verkeren. Wanneer blijkt dat meer dan 60% van de bomen vervangen moet worden, wordt het renovatieproces aangevat.” dixit minister Grouwels. De fytosanitaire studie van het bureau ARBORIS maakt echter melding van “24 wegkwijnende of gevaarlijke elementen” waarvan 11 reeds werden verwijderd in 2005. Dat is minder dan 10% van het totale aantal. Het kabinet blijft echter van 150 zieke bomen spreken: waar zijn de studies die dit staven? Zolang de minister niet gestaafde informatie naar buiten brengt zullen we deze uitspraken blijven beschouwen als LEUGENS.

U kan een deel van het fytosanitair rapport raadplegen door deze pdf te downloaden (3,7Mb) (het volledige rapport wil het kabinet van het Ministerie van Mobiliteit niet vrijgeven).

“De stedelijke luchtverontreiniging, de armzalige kwaliteit van de grond en de talrijke verwondingen te wijten aan herhaald snoeien en aanrijdingen van vrachtwagens verslechteren de levensverwachting nog.” wordt er in de bouwaanvraag gesteld. De plataan is echter een boom die in steden wordt aangeplant juist omwille van zijn weerstand tegen luchtvervuiling. De plataan is eveneens bestand tegen droge en arme grond: dit is één van de redenen waarom deze boomsoort zo wijdverspreid in het zuiden van Frankrijk werd aangeplant. De platanen weerstaan ook op andere plekken in de stad het overdadige snoeien van het Bestuur voor Uitrustingen en Vervoer (Mobiel Brussel): de plataan is een zeer robuuste boom, maar misschien moet de dienst Mobiel Brussel toch meer zorg dragen voor de bomen die onder hun bevoegdheid vallen…

De minister is dus duidelijk bezorgd om de gezondheid van de bomen, maar is ze ook bezorgd om de gezondheid en het welzijn van de omwonenden en zij die in de omgeving werken? Voor de omwonenden vervullen deze bomen de rol van een groene long in één van de meest vervuilde wijken van het Brussels Gewest. Met hun uitzonderlijke bladermassa beschermen ze deze buurten eveneens tegen stof en fijn zand die door de verschillende industrieën en betonfabrieken langs het kanaal geproduceerd worden.

Wortels

“Veel bomen brengen door hun wortelontwikkeling ernstige schade toe aan de boorden, de kolken en de bedekkingen van de trottoirs!” lezen we in de bouwaanvraag. Als we over de Havenlaan lopen zien we inderdaad dat de wortels op vele plekken aan de oppervlakte zijn gekomen en voetgangers en fietsers hinderen. Laten we niet vergeten dat hier 40 jaar verwaarlozing aan vooraf is gegaan; bovendien is er op sommige plekken nooit sprake geweest van trottoirs maar van een uitgesleten zandpad.

We gaan uit van het standpunt dat wanneer men over zulke waardevolle majestueuze bomen beschikt, het niet aan deze bomen is om zich aan te passen aan een eventuele heraanleg, maar dat de technici hun plannen aanpassen aan deze bomen. Er bestaan uiteraard oplossingen om de negatieve gevolgen van de wortels op te vangen: een verhoging van trottoirs en fietspaden, trottoirs in dolomiet en fietspaden in vegecol (ipv beton),… maar de wil moet er zijn om ze toe te passen. De bouwheer weigert in deze andere opties te onderzoeken.

Er zijn echter genoeg voorbeelden van heraanleg waar men wel technische oplossingen heeft gevonden voor wortels die aan de oppervlakte komen.

  • Prudent Bolslaan te Laken.
  • Jean-Baptiste Depairelaan te Laken
  • Arduinkaai te Brussel.
  • Enkele jaren geleden vond de kolossale heraanleg van de leien in Antwerpen plaats. De bestaande platanen werden daar tijdelijk verwijderd om ze na de werken te herplanten. http://asp.gva.be/dossiers/-a/leien/vandaag10.asp Een uittreksel uit een interpellatie in het Vlaams Parlement: “Ten slotte is er ook de kwestie van de leefbaarheid. Dit komt vooral tot uiting in de vraag van een grote groep omwonenden om de platanen op de Leien te behouden. Men verwijst hierbij ook naar aspecten van de volksgezondheid in een stad die hoe dan ook met permanente luchtvervuiling en hieraan gecorreleerde astmaproblemen zit opgescheept. Ik verwijs hiervoor naar het onderzoek van professor Vermeiren van de UIA. Als stof- en roetfilter is het bladerdak van oudere bomen veel beter dan dat van nieuw aangeplante bomen. Het zou minstens 25 jaar duren vooraleer jonge bomen eenzelfde zuiverende functie als groene longen in het centrum van Antwerpen zouden vervullen. Ik ga er dan nog even van uit dat de jongere bomen effectief tot volledige wasdom zouden komen, wat ook niet evident is. Het stadsbestuur wil naar een maximaal behoud van de 864 bomen op de Leien streven. Het wil daartoe zeer ver gaan in het verplaatsen en heraanplanten van platanen. Dit laatste zou zoveel mogelijk op de Leien zelf moeten gebeuren. Het standpunt van De Lijn en het Vlaams Gewest doorkruist deze plannen voor een groot gedeelte.” Momenteel worden er ook twee nieuwe rijen platanen aangeplant naast een nieuwe trambedding in de Londen- en Amsterdamstraat. De plataan is blijkbaar toch nog niet afgeschreven.

Homogeniteit

In de bouwaanvraag lezen we enerzijds: “De Havenlaan vertoont een grote visuele homogeniteit door de dubbele rij platanen en de brede rijbaan uit kasseien.” En anderzijds: “Van dichtbij stelt men vast dat veel bomen al verdwenen zijn en dat de nieuwe beplantingen er niet goed in slagen om de samenhang met de oorspronkelijke bomenrij te herstellen.”

Men stelt dus wel degelijk vast dat er een grote visuele homogeniteit op de Havenlaan is dankzij de platanenrijen, maar hier en daar ontbreken exemplaren. Het is nochtans perfect inbeeldbaar om in een stedelijke omgeving een evolutieve groenstrategie te ontwikkelen. Een planning die gebaseerd is op continuiteit en groei in harmonie met de natuur, een groenbeheer dat de natuur zijn vrijheid geeft en alleen bijstuurt waar nodig.

Uiteraard worden ook bomen oud en komt er een tijd dat ze moeten vervangen worden. Als men dat stapsgewijs doet door bijvoorbeeld één op de drie bomen om de zoveel jaar te vervangen of zieke bomen regelmatig te vervangen, kan men perfect een rij bomen beheren zonder kaalkap en bewaart men eeuwenlang de lommerrijke laan.

Bij een heraanleg zal men inderdaad de open plekken terug moeten beplanten met jongere platanen. Het zal geen perfecte homogeniteit opleveren, maar het zal in elk geval beter zijn dan het allegaartje dat men nu hoopt aan te planten: u kan zich daar nu al van vergewissen door een kijkje te nemen op de nabijgelegen Groendreef.

Bovendien zal het de nieuwe bomen 30 jaar tijd kosten om een omvang te bereiken die in proportie is met de laan. En heel wat goede zorgen bovendien: bij droogte zullen de nieuwe aanplantingen bewaterd dienen te worden. De bestaande platanen hoeven geen extra zorg.

Biodiversiteit

Als aanplant in bossen heeft de plataan als archeofyt (uitheemse boom die zich sinds lang in onze contreien heeft ingepast) weinig waarde. Het aantal soorten insecten dat erop voorkomt is eerder beperkt, en ze vormen dan ook niet de beste voorraadkamer voor onze inheemse vogels. Als straat- en laanboom daarentegen behoudt de boom weliswaar zijn waarde.

Als men de biodiversiteit een goede dienst wil bewijzen dan plant men best zoveel mogelijk verschillende inheemse boomsoorten aan in het park dat binnen dit en enkele jaren op de terreinen van Thurn & Taxis zal verschijnen. De plannen van Michel Delvigne laten zulks in elk geval al uitschijnen. Dit toekomstige park wil eveneens deel uitmaken van het blauwe netwerk: één van de doelstellingen van dit netwerk is het realiseren van verbindingen tussen de waterlopen en de strijd tegen overstromingen. Verschillende waterlopen, zoals de Geleytsbeek en de Molenbeek, zijn op diverse plaatsen onderbroken. Het project wil deze stukken opnieuw met elkaar verbinden om de waterlopen weer tot een geheel te maken en ze te laten uitmonden in de Zenne. De heraanleg van de Havenlaan zoals die nu voorligt doorkruist ook de plannen van dit project.

De biodiversiteit zou in deze context beter gediend zijn door de grote biomassa op de Havenlaan te behouden dan door de kleinere bomen aan te planten waarvan men de bladermassa beperkt zal houden. Het zijn trouwens de enige grote bomen in de wijde omgeving, afgezien van een tiental exemplaren in de tuin van de Ursulinnenschool (Drootbeekstraat, Laken).

De bomen die het Gewest wil plaatsen ter vervanging van de platanen zijn trouwens evenmin zuiver inheemse soorten:

  • De Turkse boomhazelaar (Corylus colurna) is afkomstig uit zuidoost Europa en zuidwest Azië (van de balkan tot het noorden van Iran). Grootte : 12 tot 15m.
  • De Amerikaanse rode es is zoals zijn naam al laat vermoeden afkomstig uit Noord-Amerika en is net zoals de plataan een archeofyt. Grootte: 12 tot 25m.
  • De Noorse esdoorn is een in Europa inheemse boom. Grootte: tot 30m.

En ten slotte nog enkele weetjes betreffende de plataan: Platanen zijn grote bomen die 25 tot 55m hoog kunnen worden. Ze hebben een zeer lange levensduur (enkele honderden jaren tot tien eeuwen en meer). De oudste exemplaren op de Havenlaan werden in 1927 geplant.

Wat zijn volgens ons de werkelijke redenen dat de bomen dienen te verdwijnen?

  • Het is zoveel makkelijker voor de stedenbouwkundige plannenmakers om van nul te beginnen. Men moet zich niet aanpassen aan de bestaande situatie.
  • Het hindert de aannemer. Hij dient veel voorzichtiger te werk te gaan om de bestaande bomen niet onherstelbaar te beschadigen.

evolutieve groeistrategie,havenlaan,brussel,platanen

 

De commentaren zijn gesloten.